REGENERACJA SPR石AREK

Sprawno舵 uk砤du klimatyzacji samochodowej w du縠j mierze zale縴 od wewn阾rznej sprawno禼i spr昕arki i uk砤du przeniesienia nap阣u. Uszkodzenia spr昕arek mog mie charakter mechaniczny lub elektryczno – elektroniczny.
Typowym uszkodzeniem mechanicznym jest zu縴wanie si powierzchni ciernych sprz阦砤 spr昕arki. Szczelina pomi阣zy tarcz zabieraka a ko砮m pasowym powinna zawiera si pomi阣zy 0,20,3 mm. Na skutek 禼ierania powierzchni ciernych sprz阦砤, szczelina ta mo縠 ulec powi阫szeniu. Pole elektromagnetyczne wytworzone przez cewk sprz阦砤 jest wtedy zbyt s砤be aby spowodowa odpowiedni nacisk tarczy zabieraka sprz阦砤. Nast阷uje zatem po秎izg tarczy po kole pasowym.
Oba elementy wykonane ze s stali i tr眂 o siebie wydzielaj du勘 ilo舵 ciep砤. Wzrost temperatury na sprz阦le powoduje uszkodzenia 硂縴ska ko砤 pasowego, cewki elektrosprz阦砤 jak r體nie mo縠 spowodowa uszkodzenie samej d砤wicy spr昕arki (co mo縠 prowadzi do rozszczelnie spr昕arki). Podobne w skutkach uszkodzenia powstaj w przypadku nie u縴wania uk砤du klimatyzacji przez d硊縮zy czas (np. zim). Powstanie korozji na elementach ciernych sprz阦砤 powoduje, 縠 po uruchomieniu takiej spr昕arki b阣zie powstawa po秎izg z wydzieleniem du縠j ilo禼i ciep砤 (rys. 1).

REGENERACJA SPR石AREK
Rys. 1. Korozja na powierzchni ciernej sprz阦砤


Inn przyczyn zu縴cia powierzchni ciernych sprz阦砤 mo縠 by zalanie tarczy sprz阦砤 np. p硑nem uk砤du wspomagania kierownicy, czy olejem silnika. Eksploatacyjne zu縴cie zewn阾rznych cz甓ci spr昕arki samochodowej mo縠 powodowa 硂縴sko ko砤 pasowego. W pierwszym etapie pojawia si jego ha砤秎iwa praca, a p蠹niej powstawanie luz體 poprzecznych i ocieranie tarczy zabieraka o ko硂 pasowe. Bywa r體nie tak, i na skutek wysokiej temperatury pracy silnika, uzwojenia cewki elektrosprz阦砤 ulegaj ca砶owitemu lub cz甓ciowemu zwarciu. Skutkiem tego jest s砤be pole elektromagnetyczne lub jego zanik (spalenie cewki) (rys. 2).

REGENERACJA SPR石AREK
Rys. 2. Spalona cewka elektrosprz阦砤


Zu縴wanie si element體 wewn阾rznych spr昕arki jest kolejn przyczyn uszkodze uk砤du klimatyzacyjnego. Uszkodzenia te spowodowane s brakiem wymiany i filtracji oleju i czynnika ch硂dniczego w uk砤dach klimatyzacji. W przypadku spr昕arek t硂kowych (a s one najcz甓ciej spotykane w uk砤dach klimatyzacji samochodowej) na skutek pracy (tarcie aluminiowego t硂ka o aluminiowy cylinder) powstaj metalowe opi砶i. Opi砶i te powstaj r體nie w momencie uruchomienia spr昕arki po d硊gim przestoju uk砤du klimatyzacji, gdy nast阷uje separacja oleju i czynnika ch硂dniczego.
Olej jako ci昕szy sp硑wa w najni縮ze partie uk砤du, a czynnik unosi si ponad olejem. Pocz眛kowa faza uruchomienia uk砤du odbywa si „na sucho”. Powstaj眂e w ten spos骲 na skutek tarcia drobne opi砶i metalowe mieszaj si z olejem tworz眂 swoist substancj 禼iern. Poniewa olej zabierany jest z czynnikiem, produkty te zostaj przeniesione na powierzchni uk砤du t硂k – cylinder powoduj眂 powstawanie rys wzd硊縩ych. Skutkiem tego jest ma硂 wydajna praca spr昕arki, przecieki na powierzchni t硂k – cylinder.
W spr昕arkach 硂patkowych zu縴cie element體 roboczych (硂patek) jest r體nie przyczyn przeciek體 i niszczenia kolejnych element體 konstrukcyjnych np. pokrywy cylindra (rys. 3).

REGENERACJA SPR石AREK
Rys. 3. Uszkodzenie pokrywy cylindra spr昕arki 硂patkowej


Istotn grup uszkodze spr昕arek samochodowych jest brak lub z砤 obs硊ga. Jednym z cz阺tszych uszkodze jest rozszczelnienie uk砤du, g丑wnie na d砤wicy spr昕arki. Klimatyzacj samochodow nale縴 u縴wa przez ca硑 rok (nawet zim). Wymagane jest aby klimatyzator by uruchamiany przynajmniej raz w tygodniu na 5 do 10 minut w celu rozprowadzenia oleju po ca砮j instalacji. D砤wica spr昕arki wykonana jest najcz甓ciej w postaci nylonowego pier禼ienia. Szczeg髄nie zim, kiedy uk砤d nie pracuje i olej sp硑nie w najni縠j po硂縪ne cz甓ci instalacji d砤wica jest sucha i sztywna, a czynnik z instalacji wydostaje si bez秎adowo (gdy brak barwnika UV w uk砤dzie). Brak czynnika ch硂dniczego oznacza tak縠 brak no秐ika oleju. Uk砤d klimatyzacji zaczyna pracowa w innych, ci昕szych warunkach i najcz甓ciej ulega zatarciu spr昕arka. Uk砤d klimatyzacji jest teoretycznie zabezpieczony przed tak ewentualno禼i, tzn. posiada czujnik niskiego ci秐ienia, kt髍y zapobiega za- 潮czeniu klimatyzacji poni縠j pewnego ci秐ienia progowego. Zdarza si jednak, 縠 ci秐ienie czynnika w uk砤dzie pomimo jego niewystarczaj眂ej ilo禼i jest wy縮ze od ci秐ienia progowego, co w konsekwencji prowadzi do tych samych negatywnych skutk體.
Opr骳z uszkodze spowodowanych brakiem obs硊gi cz阺to pojawiaj si uszkodzenia spowodowane z潮 obs硊g. Uk砤dy klimatyzacji powinny by serwisowane przez odpowiednio przeszkolonych ludzi, a warsztaty powinny by wyposa縪ne w odpowiednie urz眃zenia do obs硊gi. Cz阺t przyczyn uszkodze jest nieodpowiednie nape硁ianie uk砤du czynnikiem. Kr骳iec serwisowy ss眂y, przez kt髍y dokonuje si operacji nape硁iania znajduje si blisko zaworu ss眂ego spr昕arki (rys. 4).

REGENERACJA SPR石AREK
Rys. 4. Po硂縠nie kr箧ca ss眂ego spr昕arki i kr箧ca do nape硁iania


Spr昕arka przeznaczona jest do przet砤czania gazu. Je縠li serwisant dokonuje nape硁ienia instalacji bezpo秗ednio z butli poprzez uk砤d manometr體, wtedy dostarcza czynnik ch硂dniczy w postaci ciek砮j na stron ss眂 instalacji. Cz甓 czynnika ulegnie w體czas rozpr昕eniu zmieniaj眂 stan skupienia, a cz甓 w postaci cieczy mo縠 trafi do spr昕arki. Nast阷uje wtedy uderzenie cieczowe. Ciecz jest nie禼i秎iwa i dostaj眂 si do spr昕arki powoduje uszkodzenia p硑tek zaworowych (w takim przypadku ulegaj trwa砮mu odkszta砪eniu), (rys. 5, 6, 7).

REGENERACJA SPR石AREK
Rys. 5. P硑ta zaworowa spr昕arki t硂kowej o zmiennej pojemno禼i skokowej – strona ssawna i strona t硂czna


Takie odkszta砪enie p硑tek zaworowych eliminuje z pracy spr昕ark, gdy nie jest mo縧iwe osi眊ni阠ie wymaganego poziomu spr昕u.
Innym cz阺tym przypadkiem z砮j obs硊gi jest wprowadzenie do instalacji nadmiernej ilo禼i czynnika ch硂dniczego. Do ka縟ego uk砤du nale縴 wprowadzi 禼i秎e okre秎on ilo舵 czynnika. Nadmiar czynnika w instalacji powoduje gwa硉owny wzrost ci秐ienia t硂czenia, a co za tym idzie du縪 ci昕sz prac spr昕arki. Wtedy najs砤bszy element spr昕arki ulega uszkodzeniu.

REGENERACJA SPR石AREK
Rys. 6. Zawory spr昕arki 硂patkowej


Rys. 7. Uk砤d zaworowy spr昕arki typu SCROLL


Powa縩 grup uszkodze jest rozszczelnienie spr昕arek. Opr骳z wy縠j wymienionych rozszczelnie na d砤wicy spr昕arki, spotykane s r體nie rozszczelnienia na 潮czeniu korpus體. Powstaj one w spos骲 naturalny np. jako w縠ry w aluminiowym korpusie spowodowane sol i 秗odkami chemicznymi u縴wanymi przez s硊縝y miejskie do usuwania 秐iegu z jezdni. Inne ubytki czynnika powstaj, w miar naturalnego up硑wu czasu, w wyniku utraty w砤sno禼i uszczelniaj眂ych przez wszystkie stosowane materia硑 na uszczelki (rys. 8).

REGENERACJA SPR石AREK
Rys. 8. 1czenia cz甓ci korpusu


Wy縠j wymieniony przypadek nadmiaru czynnika w instalacji powoduje wzrost ci秐ienia w spr昕arce i mo縠, w najlepszym wypadku, doprowadzi do „wypchni阠ia” uszczelek na zewn眛rz. Nadmierny wzrost ci秐ienia b阣眂y przyczyn rozszczelnienia mo縠 by r體nie spowodowany przez zanieczyszczony skraplacz klimatyzacji lub nie dzia砤j眂y wentylator na skraplaczu klimatyzacji.

Podsumowanie

Uszkodzenia spr昕arek samochodowych s oczywist i podstawow przyczyn awarii ca砮go uk砤du klimatyzacji. Przedstawione wy縠j przypadki uszkodze wi笨 si zar體no ze z潮 lub brakiem okresowej obs硊gi, ze zu縴ciem si poszczeg髄nych element體, jak r體nie warunk體 pracy ca砮go uk砤du.
Dbajmy o uk砤d klimatyzacji przez ca硑 rok!

LITERATURA

[1] Rendle S.: Autoporadnik Klimatyzacja. Warszawa, Wydawnictwo AUTO, 2000
[2] Deh U.: Klimatyzacja w samochodzie. Warszawa, Wydawnictwa Komunikacji i 1czno禼i 2000

dr in. Tadeusz Kapusta, kasz Weso硂wski
Katedra Techniki Cieplnej i Ch硂dnictwa
Politechnika sdzka

Doradztwo i Profesjonalizm